Huis Bergh renoveert: met de buren in de kelders en op de steigers

’S-HEERENBERG - Welkom in de wondere wereld van de renovatie van Huis Bergh. Vanaf de Munt en het terras van Heeren Dubbel is te zien dat het werk al flink opschiet. Maar op de steigers rond de voorgevel van het kasteel en de kapel zijn nog veel activiteiten te zien en te horen. Diep in de kelders werkt een geluidloze kraan, en vrachten puin worden op het voorplein gekieperd met behulp van elektrisch aangedreven kruiwagens. Kortom, de renovatie van Huis Bergh is in full swing.

Door Jaap Beekhuis

De directie van de Stichting vond het de hoogste tijd om buren en andere nauw betrokkenen mee te nemen in de kelders en op de steigers. In november kreeg een twintigtal deelnemers een witte veiligheidshelm uitgereikt waarna ze in ganzenpas achter directeur bouwzaken Heidi van Limburg Stirum en gebouwenbeheerder Abko Zweverink op zoek gingen naar de geheimen rond schilderen met lijnolie, de keuze voor Bentheimergeel, verzakkende funderingen, proefboringen van 10 meter diep, een verdwenen tufstenen toren, stormpannen, oorlogsschade en voor de leek nauwelijks herkenbare bouwsporen.

Het ruikt hier naar geschiedenis
Gebouwenbeheerder Zweverink, nu vooral de projectleider, is zichtbaar trots op het vakwerk dat door de aannemer en onderaannemers geleverd wordt. Vanaf de steiger kan de buurt van zeer dichtbij het ouderwetse schilderwerk op basis van lijnolie bewonderen. “Voorafgaand aan een renovatie moet er een keuze gemaakt worden in welk tijdsbeeld je gaat herstellen en verbeteren,” vertelt Zweverink. “Hier is heel bewust gekozen voor het aanhaken bij de ingrijpende restauratie van 1939 na de grote brand. Omdat Van Heek veel had nagedacht, onderzocht, geschetst en opgetekend, konden we aanvoelen waar hij naartoe wilde. Dat was werken met kwaliteit en oog voor details. Wij hebben dat bijvoorbeeld opgepakt door bij het schilderen van de luiken minimaal vier lagen lijnolie te gebruiken. Op oude foto’s konden we zien waar zandlopers en visgraatmotieven waren toegepast, zodat wij deze weer konden terugbrengen.”

Van Heek wilde kwaliteit en gebruikte prachtig Frans Eikenhout voor plafonds en deuren
Zweverink raakt helemaal op dreef als we na een kruip-door-sluip-door-tocht op de eerste verdieping - ‘dit was ooit maaiveldhoogte’ - zijn aangekomen en de stoere eikenhouten plafonds bewonderen. De eikenbalken en kinderbinten zijn gemaakt van inlands gezaagd eiken met daarop een spreidsel van 7 mm dik Frans eikenhout. Tijdens de restauratie na de brand van ‘39 werd kwartier gezaagd eiken gebruikt, net als voor de deuren die toen nog als maatwerk besteld konden worden bij good old Bruynzeel. De vloer boven de Troonzaal en Habsburgerzaal is inmiddels ontdaan van de asbestisolatie en daarna voorzien van een geluidsbeperkende laag. Iets verderop wordt het gezelschap meegenomen in het zorgelijke verhaal van twintig jaar zettingsscheuren meten en de oplossing die nu gevonden moet worden.

In de enorme kelder onder de ontvangsthal geeft directeur bouwzaken Heidi van Limburg Stirum alvast een doorkijkje naar de nieuwe situatie en schetst hoe de routing zal zijn. De entree komt herkenbaar onder het bordes op het voorplein. Hoogteverschillen kunnen door minder-validen gemakkelijk worden genomen, en voor hen komt er een lift naar hoger gelegen verdiepingen. “Er komen up-to-date toiletruimten, ook voor minder-validen, en we grijpen onze kans om lelijke leidingen weg te werken of op zijn minst uit het zicht te onttrekken.”

De verdwenen tufstenen toren wordt op het voorplein weer subtiel aangegeven
Op het voorplein - nu vooral gedomineerd door waterplassen, modder en hopen puin - vertelt Van Limburg Stirum dat na de oplevering een grote verrassing wacht voor vaste bezoekers. Niet ver van de nieuwe entree zal de afgebroken tufstenen toren (eigenlijk de eerste donjon) op subtiele wijze weer zichtbaar worden gemaakt. “Het spannende van restaureren is dat het eigenlijk één grote puzzeltocht is. Deze situatie biedt de eenmalige kans om vloeren te verwijderen, te graven en te zoeken naar bouwsporen van toen. Heel stimulerend is ook dat je dit samen met allerlei disciplines doet. Wij stellen bijvoorbeeld archeologen en ook de Bergse Heemkundekring volop in de gelegenheid om mee te denken en op belangrijke momenten mee te kijken. Dankzij het graaf- en speurwerk in de kelder zijn allerlei puzzelstukjes naar boven gekomen.”

Dat past helemaal in de filosofie van Zweverink: “We gaan  in de kelder zoveel mogelijk onderzoek doen, omdat we er niet meer bij kunnen als de betonvloer erop ligt.”