Vlnr Clemens Harmsen, Anneke Kalfsterman, Ria van Galen, Ans Mulder, Bennie Evers, Annie Evers, Guidy Reijmers, Terry Lazarro, Bill Duggan, Nathalie te Wilt, Wilhelmien Witjes, Annemieke Horsting en Liza Hollander. Foto: Pauline Redlich
Herinneringen ophalen in het Kelrehuus
KILDER - Op 4 mei herdacht Kilder de gesneuvelden en overlevenden van de tweede wereldoorlog op een bijzondere manier: zeven dorpsgenoten vertelden hun herinneringen in het Kelrehuus, in het bijzijn van de inmiddels 84-jarige Bill Duggan, de zoon van één van de twee op de valreep gesneuvelde Canadese bevrijders. Onder begeleiding van schutterij en muziekvereniging Sint Jan, ging de stoet aansluitend naar het kerkhof voor een indrukwekkend samenzijn en twee minuten stilte.
Door Pauline Redlich
In de grote zaal van het Kelrehuus klonk een zacht geroezemoes, in afwachting van de herinneringen aan de tweede wereldoorlog. Zoals bleek uit de verhalen, beleefden ieder de oorlog op zijn of haar eigen manier. De kinderen gingen over het algemeen gewoon naar school, veel families hadden onderduikers in huis (waar de kinderen niks van mochten weten, want als je iets niet weet, kun je ook niks verkeerds zeggen) en de jonge Duitse soldaten zaten samen met de dorpelingen op zondagochtend in de kerk, "want; zij konden er ook niks aan doen…”
Moeders kookten eten voor het gezin, andere familieleden, de onderduikers én de Duitsers, al ging dat laatste soms met een geweer in de rug. Ze naaiden kleren van alles wat voor handen was. Soms zelfs van een neergevallen parachute.
Twee verhalen bleven terugkomen: het neerstorten van de bommenwerper bij boerderij Passegoed en het overlijden van de twee Canadese bevrijders bij Sofie Rosa. Een jongen van 13, een meisje van 4, het staat op hun netvlies geschreven en in hun geheugen gegrift.
Af en toe werd er diep ademgehaald, met een snelle blik op Bill Duggan, om daarna te vertellen over de opwinding van de bevrijding. Twee dorpelingen vertellen: "De tanks met Canadezen reden van Zeddam naar Kilder. Ik zag ze aankomen op de Zeddamseweg! Plotseling een flits en een klap. Ik heb beiden verminkt in de berm zien liggen. Jaren heb ik nodig gehad om die beelden uit mijn brein te krijgen” en: "Mijn oudste broer ging kijken en heeft daar veel spijt van gehad.”
'Ik ben
geboren met
oorlog en
wil niet
eindigen met
oorlog.
80 jaar
vrijheid;
laten we dat
zo houden!'
De meeste sprekers gaven hun speech in het Engels vertaald aan Bill, zodat hij mee kon lezen en de verhalen mee kan nemen naar Canada. Eén spreker richtte rechtstreeks het woord aan hem en zei: "Dear mister Duggan, Als ik mijn raam opendoe, zie ik het monument bij Sofie Rosa. We herinneren uw vader forever. Dank u wel."
Bill Duggan en zijn partner Terry liepen mee in de stoet, door de Zuiderstaat linksaf naar de Hamalandstraat. Dan over de rotonde bij Teunissen, waar rechts op de Zeddamseweg de plek is waar zijn vader stierf en links het kerkhof. Dat waren emotionele meters voor velen.
Op het kerkhof volgde een respectvol samenzijn, met mooie liederen, gedichten en twee minuten stilte. Al met al een prachtig eerbetoon. Waar een klein dorp groot in kan zijn.
