Henk Verhaeren schrijft ‘Een brandstapel voor Mechteld ten Ham’

30 mei 2025, 15:08 Cultuur

TOLKAMER/’S-HEERENBERG – Een onschuldig mens dat publiekelijk wordt veroordeeld, gemarteld en verbrand – dat klinkt als een horrorsprookje uit een ver verleden. Schrijver Henk Verhaeren (58) uit Tolkamer laat in zijn nieuwe boek ‘Een Brandstapel voor Mechteld ten Ham’ zien dat dit mechanisme nog steeds springlevend is. 

Door Susan Wiendels

We schrijven 1605. Mechteld ten Ham is een alleenstaande vrouw in ’s-Heerenberg, een stad die geteisterd wordt door rampspoed. De dorpsbewoners zoeken een zondebok – en vinden haar. Ze beschuldigen haar van hekserij. In plaats van zich te verstoppen, vraagt Mechteld zélf om een eerlijk onderzoek. Maar eerlijk is het allerminst. Onder druk verklaren stadsgenoten haar schuldig. Mechteld wordt onderworpen aan de zogeheten ‘waterproef’: ze wordt in de Laak bij Azewijn gegooid. Haar wijde rokken houden lucht vast, waardoor ze blijft drijven, volgens het bijgeloof hét bewijs van hekserij. Daarna volgen martelingen. En uiteindelijk bekent ze alles wat men maar wil horen. Niet omdat het waar is, maar omdat ze geen uitweg meer ziet. Op 25 juli 1605 wordt Mechteld publiekelijk levend verbrand. 

In de proloog van zijn boek schrijft Henk: “Mechteld was geen heks. Ze was een gewone vrouw. Ze had je oma kunnen zijn, of een weduwe uit de straat verderop. Maar met meer moed dan de meesten van ons. Ze koos voor de waarheid, zelfs toen die haar haar leven kostte.”

In zijn boek verweeft Henk Verhaeren historische feiten met psychologische inzichten. Aan de hand van het verhaal van Mechteld laat hij zien hoe angst, manipulatie en macht een samenleving kunnen betoveren, letterlijk en figuurlijk. “We denken dat we beschaafd zijn, maar we blijven mensen offeren aan boosheid, groepsdruk en onwetendheid. Dit boek is mijn pleidooi om wakker te worden,” zegt Henk.

Het verhaal klinkt als fictie, maar dat is het beslist niet. “Alles is gebaseerd op controleerbare feiten. Dit is geschiedenis, geen fantasie,” benadrukt hij. En juist die geschiedenis houdt ons volgens Henk een spiegel voor. “De geest achter de heksenverbrandingen leeft voort: mensen herkennen het kwaad niet in zichzelf, maar projecteren het op anderen. We maken nog steeds zondebokken.” Hij wijst op de werking van sociale media en de toenemende polarisatie in de samenleving. “Het vuur is er nog steeds. We zijn alleen iets subtieler geworden.”

Op 25 juli verschijnt het boek, en op diezelfde dag overhandigt Henk het eerste exemplaar aan kunstenaar Patrick Beverloo. Beverloo gaf Mechteld ten Ham eerder een gezicht in brons, met het beeld dat sinds 2019 op de Muntwal in ’s-Heerenberg staat. “Hij gaf haar een lichaam, ik geef haar een stem.”

Henk Verharen is geen onbekende in de schrijverswereld. In 1992 debuteerde hij met ‘Zee’, een autobiografische roman. Daarna volgden onder meer Ik, Ratelband (2011), een nietsontziend portret van de zelfverklaarde positiviteitsgoeroe, en Global Awakening (2017).

Het idee voor het nieuwe boek ontstond toen hij in een ander werk een korte passage over Mechteld las. “Ik dacht: dit kan toch niet waar zijn? Een vrouw die verbrand wordt. Ik was gefascineerd en verontwaardigd. Dat was het begin.”