Martijn Hengeveld met zijn nieuwe zuigmachine voor de bestrijding van de Aziatische hoornaar. Foto: Roel Kleinpenning
Primeur voor Achterhoekse hoornaar-bestrijder
DE HEURNE - Hengeveld Ongediertebestrijding uit De Heurne is door de provincie Gelderland aangewezen als professioneel ruimer van nesten van de Aziatische hoornaar in de Achterhoek. Omdat de overlast van het invasieve insect alsmaar groter wordt, is er een pilot van een jaar uitgerold waar, in samenwerking met twee landelijke imkerverenigingen, wordt geprobeerd de situatie nog beter in kaart te brengen.
Door Robin Slutter
Daarnaast worden mensen gewezen op de mogelijke gevaren van de Aziatische hoornaar en wordt informatie gegeven wat te doen bij vermoeden van een nest. Om deze nesten veilig en professioneel te ruimen, beschikt de ongediertebestrijder over een volledig nieuw ontwikkelde machine, waarmee de nesten op afstand leeggezogen kunnen worden.
"Ik werd vorig jaar benaderd met de vraag of ik enkele Aziatische hoornaarnesten wilde ruimen. Dit jaar werd ik wederom gevraagd, maar dan met als ruimingsgebied de gehele provincie Gelderland. Dat is voor mij echter een onhaalbare kaart, omdat Gelderland simpelweg een erg grote provincie is. Dit heeft na veel overleg met diverse partijen en het uitwerken van allerhande plannen en voorstellen geresulteerd in een opsplitsing van de provincie in drie delen, met op elk deel een opgeleid ruimer. De andere twee ruimers zijn geen ongediertebestrijders, maar hebben allebei wel heel veel ervaring als imkers en beschikken ook over meer dan voldoende kennis van de Aziatische hoornaar", aldus Martijn Hengeveld. De algehele coördinatie en monitoring ligt in handen van de twee grootste landelijke imkerverenigingen, waarmee een gedegen plan van aanpak is geschreven. Daarnaast blijft er nauw contact met de imkerverenigingen en worden zij als hulpmiddel bij de bestrijding ingezet. Via onderstaande website kan een waarneming inclusief foto's gemeld worden. Wanneer blijkt dat het om de Aziatische hoornaar gaat, dan wordt er direct actie op uitgezet.
Zuigmachine
De Aziatische hoornaar bouwt zijn nesten in twee fases. In het voorjaar bouwt de koningin een primair nest, vaak op een beschutte plek zoals een schuur of spouwmuur. Dit nest is relatief klein en rond. Later in het seizoen, wanneer de kolonie groter wordt, verhuizen de hoornaars naar een groter, secundair nest, vaak hoog in een boom. Deze nesten kunnen soms wel de omvang van een skippybal hebben. Omdat de nesten zich hoog in de boom bevinden, beschut door het bladerdek, worden deze vaak niet opgemerkt en kan het volk ongestoord bouwen aan de kolonie. Juist die hoogte maakt het lastig om op een veilige manier het nest te ruimen.
Hengeveld: "2best.nl uit Groenlo heeft een nieuwe zuigmachine bedacht en ontwikkeld, waarmee we de nesten tot op een hoogte van zo'n 30 meter leeg kunnen zuigen. Door een eigen aggregaat is het volledig mobiel en kan het overal naartoe. Je kunt het vergelijken met een heel sterke stofzuiger, echter beschikt deze over heel gladde buizen van carbon die telkens verlengd kunnen worden. Doordat de buizen zo glad zijn, ontstaat er nagenoeg geen weerstand, waardoor de zuigkracht heel erg hoog blijft. Toch weegt het apparaat maar zo'n 15 kilo". Hengeveld heeft de primeur te pakken en zal als eerste in de Achterhoek deze machine gaan inzetten voor de ruimingen.
In de vriezer
Na het leegzuigen wordt het nest opgeruimd en vernietigd. De gevangen hoornaars komen in de stofzuigerzak terecht, om vervolgens met zak en al in de vriezer geplaatst te worden. "Omdat hoornaars koudbloedig zijn, merken ze niet dat ze sterven. Zodra ze in de vriezer belanden en hun temperatuur daalt, vallen ze geleidelijk in slaap en sterven. Dit is de meest pijnloze en milieuvriendelijke manier van verdelgen die we kunnen toepassen. In sommige gevallen zijn we nog wel aangewezen op gifstoffen, omdat we de zuigmachine daar niet kunnen inzetten. Denk bijvoorbeeld aan geïsoleerde spouwmuren."
Daarna gaan de dode insecten naar een imkervereniging voor verder onderzoek.
Opsporen
Dat de techniek op het gebied van hoornaarbestrijding en -opsporing niet stilstaat, blijkt al uit de ontwikkelde zuigmachine. Daarnaast beschikken imkerverenigingen tegenwoordig over piepkleine zendertjes van minder dan 0,16 gram, die op een gevangen hoornaar bevestigd wordt. Jan Spronk, bestuurslid van de Imkervereniging Varsseveld en omstreken, licht toe: "De gevangen, ingevroren hoornaars worden bij ons gebracht. Met een opsporingsapparaatje zoeken we naar eventuele oude zendertjes, zodat we ze kunnen blijven inzetten. We gebruiken ook lokpotten om levende hoornaars te vangen. In een afgesloten ruimte plaatsen we vervolgens het zendertje op het lijf van de hoornaar, kijken of de hoornaar met het zendertje kan vliegen en als dat het geval is, dan wordt de hoornaar vrijgelaten. Deze zal in de meeste gevallen naar het nest terugvliegen, hetgeen ons door het zendertje de mogelijkheid geeft het beestje te volgen en het nest te lokaliseren, zodat we ook daar weer actie kunnen ondernemen."
Slim en gevaarlijk
De hoornaar is een slimme rover. Zoals men in de Middeleeuwen een stad belegerde door het te omsingelen en het volk binnen de stadsmuren uit te hongeren, zo "belegert" de Aziatische hoornaar de Europese bijenkorven. Spronk: "Een of enkele hoornaars gaan voor het bijennest hangen en slaan toe zodra er een bij naar buiten komt. De bij wordt gevangen, de kop wordt eraf gerukt en het lijf wordt opgegeten. Uiteindelijk zullen de bijen niet meer naar buiten durven en verzwakken bij gebrek aan voedsel, opgesloten in hun nest. Op dat moment slaat de hoornaar toe, gaat het nest in en doodt alle bijen. En dat is bijzonder slecht voor de bijenstand en, zoals dat in de natuur werkt, zal dit uiteindelijk ook invloed gaan hebben op de mens".
De hoornaar is niet alleen slim; hij is in de buurt van het eigen nest ook erg gevaarlijk. Zowel Hengeveld als Spronk benadrukken dat je niet bij een nest van de Aziatische hoornaar in de buurt moet komen. Binnen een straal van tien meter zullen de insecten, soms met honderden tegelijk, aanvallen, ongeacht de dreiging. Een steek van één hoornaar is vergelijkbaar met die van een gewone wesp, maar de hoornaar valt dus nooit alleen aan. Naast steken "spuugt" de Aziatische variant ook nog eens een giftig stofje richting de ogen van de indringer. Hengeveld: "We dragen bij het ruimen een volledig afgesloten en voor de hoornaar ondoordringbaar pak van zo'n 5 à 6 millimeter dik en een helm met vizier. Je zult niet direct blind raken wanneer je het stofje in je ogen krijgt, maar je zult er zeker wel flink last van hebben. Vergelijk het maar met pepperspray."
Melding maken
Spronk: "Blijf bij het vermoeden van een nest van de Aziatische hoornaar op je hoede, kom er niet in de buurt en probeer foto's te maken. Maak melding op waarneming.nl, vul de gegevens in en wij doen de rest. Blijkt het ook daadwerkelijk om de Aziatische variant te gaan, dan wordt de ruiming van het nest vergoed door de provincie Gelderland."