De werkgroep Dialect en Folkore overhandigde het eerste boek aan Lex Schaars. Foto: José Rasing
De werkgroep Dialect en Folkore overhandigde het eerste boek aan Lex Schaars. Foto: José Rasing

Het Di:ems dialect in leven houden

Cultuur

DIDAM - Het zaaltje in het Albertusgebouw was woensdag 22 november gevuld met leden van de werkgroep en veel belangstellenden. Vijf Didammers schreven vijftig verhalen en gedichten. Ze zijn verzameld in een boekje, dat in een oplage van 500 stuks is verschenen.

Door Karin van der Velden

De schrijvers van het boekje zijn Ans Otten-Baakman, Jan Tiemissen, Willie Thijssen, Henk Gieling en Elly Winters Meurs, die zelfs gedichten in dialect schreef. Het zijn verhalen uit de recente geschiedenis, vaak herinneringen van de schrijvers. Bijvoorbeeld over hun schooltijd. Maria Wigman-Schaars deed vanuit het bestuur van de Oudheidkundige Vereniging Didam de coördinatie. Frans Giesen zorgde voor mooie illustraties in het boekje. 

Henk Gieling vindt het belangrijk om in zijn toespraak ook Frans Loeters en Eef Willemsen te noemen, die veel in het dialect hebben geschreven. De verhalen van Eef zijn in vier verhalenbundels verschenen. De bekendste is wel “’t is waor gebeurd  - mien bruur kan getuuge”. Dialect is een taal die meer gesproken wordt dan geschreven. Toch zijn er wel spellingsregels vastgelegd. Het Di:ems dialect dat in het boekje wordt gebruikt, is geschreven volgens de WALD-spelling, Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse Dialecten. De spelling is gecontroleerd door Lex Schaars van ‘t Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers. Lex en zijn vrouw Cora waren vorige week eregasten en Lex kreeg officieel het eerste exemplaar overhandigd.

Maria Wigman vertelde hoe het boekje tot stand is gekomen. “We hadden in Diem al een werkgroepje en een plan om een dialectboek te maken. Nadat we in het kwartaalblad van de OVD een oproep deden, meldden zich genoeg mensen aan om te helpen. In 2018 werd de werkgroep Folklore opgericht. We willen taal en folklore vastleggen. Het dialect wordt geschreven volgens de WALD-spelling. Het is schrijven zoals het wordt uitgesproken. Een lange klank wordt met een dubbele punt aangegeven, zoals Di:ems, dat met een langgerekte ie wordt uitgesproken. In het Achterhoeks wordt de e vaak weggelaten: lopen wordt loopn. In de Liemers wordt dan vaak weer de n weglaten: lopen wordt dus lope.” Het schrijven van dialect is nog niet zo gemakkelijk aldus Maria: “Ik deed mee aan een dialectdictee en had 62 fouten!
“Het is leuk om te zien hoeveel mensen zich met dialect bezig houden. Veel mensen zijn er trots op en willen dat het behouden wordt. Dat is wel steeds ingewikkelder omdat de ‘blagen’ het niet meer leren en we meer import in de dorpen krijgen, die het dialect niet spreken. De laatste tijd worden er weer boekjes voor kinderen geschreven, zoals het boekje Nijntje Pluus in het Achterhoeks. En het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers organiseerde onlangs voor de derde keer het Streektaalsymposium, dit keer met het thema Plat veur Potwottels, gericht op peuters en kleuters.”

In zijn beste Di:ems bedankte de in Borculo geboren Lex Schaars voor het eerste exemplaar van het boekje. Hij vertelde dat zijn proefschrift over boerentermen in de Achterhoek en Liemers ging. Zo kwam hij terecht bij H.W.F. Fierkens en dat was de eerste keer dat hij Di:ems hoorde: “Ik leerde woorden als ‘heelgres’, ofwel gras dat gehooid moet worden en hoaksgat, het gat in de vloer boven de deel waardoor zaad naar boven werd gebracht.”

Lex heeft genoten van de verhalen, die vaak komisch zijn. “De uitgave van het boekje is ook van belang om aan te tonen dat de taal nog leeft Ik hoop dat het Gelders Kleverlands ooit erkenning krijgt, net als de Nedersaksische en Limburgse dialecten in ons land.”

De werkgroep doet ook een oproep: “Heb jij leuke verhalen uit het verleden? Wij willen ze dan graag opschrijven.”
De boekjes zijn voor 7,50 euro te koop bij Boekhandel Kuppens en op maandagavonden tussen 19 en 21.00 uur bij de OVD in het Albertusgebouw.

Advertenties doorgeplaatst vanuit Montferland Journaal